اگر کسی تردیدی داشت که دولت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بهطور آشکار اروپا را برای کنار گذاشتن تلاشها جهت مهار محتوای مضر و اطلاعات نادرست تحت فشار میگذارد، اقدامات اواخر سال گذشته این دولت بیش از هر سخنی گویای این موضوع است.
تنظیمگری غولهای فناوری آمریکایی خط قرمز سیاستگذاران راستگرای آمریکا به شمار میرود؛ بهطوریکه درست پیش از کریسمس، محدودیتهای ویزایی علیه پنج چهره برجسته اروپایی اعمال شد و اتحادیه اروپا به سانسور آزادی بیان و هدفگیری ناعادلانه علیه شرکتهای آمریکایی متهم شد.
رهبران اتحادیه اروپا واکنش خشمگینی نشان دادند؛ چه کسی خشمگین نمیشود وقتی اکنون همانگونه با تیری برتون، کمیسر پیشین بازار داخلی اتحادیه اروپا، برخورد میشود که با یک تروریست داعش یا قاچاقچی مواد مخدر؟
با این حال، در عمل از اروپاییها کار چندانی برای تلافی برنمیآید، زیرا اینترنت تحت کنترل غولهای فناوری آمریکایی است و حاکمیت دیجیتال اروپا عملاً وجود خارجی ندارد.
در واقع، اروپا آنقدر از نظر زیرساخت دیجیتال عقب است که بهطور مؤثر «اینترنت را از دست داده است». ده برویکر، مدیر مرکز امنیت سایبری بلژیک، در گفتوگو با فایننشال تایمز گفت که در حال حاضر «عملاً غیرممکن» است دادهها بهطور کامل در داخل اروپا ذخیره شوند.
دلیل این وضعیت آن است که شرکتهای آمریکایی مانند آمازون، مایکروسافت و گوگل اکنون زیرساخت دیجیتال را در اختیار دارند و در مجموع سهم مسلطی از بازار رایانش ابری اروپا را کنترل میکنند؛ موضوعی که این بلوک را در برابر فشارهای خارجی آسیبپذیر میسازد.
دهبرویکر گفت: «ما کل ابر را از دست دادهایم. بیایید صادق باشیم، اینترنت را از دست دادهایم.»
او افزود: «اگر بخواهم اطلاعاتم صددرصد داخل اتحادیه اروپا باشد، باید رؤیاپردازی کنم. در حقیقت شما هدفی تعیین میکنید که واقعبینانه نیست.»
دهبرویکر در یک نشست امنیت سایبری در بروکسل نیز توضیح داد: «ما اینترنت را از دست دادهایم؛ نه به معنای عمومی، بلکه از نظر تواناییمان برای حکمرانی، ایمنسازی و شکلدهی به یک اکوسیستم دیجیتالِ مستقل، تابآور و رقابتی.»
به گفته این کارشناس، نهادهای اجرای قانون و خدمات حیاتی اروپا بهطور فزایندهای به سامانههایی وابسته شدهاند که خارج از اتحادیه اروپا طراحی و کنترل میشوند؛ امری که خودمختاری راهبردی را محدود کرده و بلوک را در معرض ریسکهای ژئوپلیتیکی و امنیت سایبری قرار میدهد.
علاوه بر این، قوانین آمریکا مانند «قانون کلاد» (Cloud Act) و «بخش ۷۰۲ قانون نظارت بر اطلاعات خارجی» (FISA 702) میتوانند شرکتهای آمریکایی را ملزم کنند دادههای نگهداریشده روی سرورها را در هر نقطهای از جهان ارائه دهند.
این بدان معناست که حتی دادههایی که بهصورت فیزیکی در اتحادیه اروپا ذخیره شدهاند نیز ممکن است تحت صلاحیت قوانین حقوقی خارجی قرار گیرند. رهبران اروپایی مدتهاست تلاش کردهاند با این شمول فراسرزمینی مقابله کنند، اما پیشرفتها کند و ناهماهنگ بوده است.
اروپا چه باید بکند؟ برخلاف انتظار، دهبرویکر معتقد است اتحادیه اروپا باید در مورد قوانینی مانند «قانون هوش مصنوعی» (AI Act) بازنگری کند، زیرا به گفته او این قوانین نوآوریِ بهشدت موردنیاز را «مسدود» میکنند؛ در حالی که نوآوری تنها راه ساخت قدرت و رقابت با آمریکاست.
او ایرباس، سازنده هواپیما که با مشارکت کشورهای اروپایی شکل گرفت، را نمونهای موفق میداند: «دههها پیش همه از ابتکارات ایرباس حمایت میکردند. ما به همان نوع ابتکار در سطح اتحادیه اروپا، اما در حوزه سایبری، نیاز داریم.»
دهبرویکر گفت: «بهجای تمرکز بر اینکه چگونه ‘هایپراسکیلرها’ (Hyperscalers) آمریکایی را متوقف کنیم، شاید بهتر باشد انرژیمان را صرف ساختن چیزی توسط خودمان کنیم.»