روایت غالب جهانی از هند معمولاً این است که با بازاری فوقرقابتی و یکی از پایینترین سطوح متوسط درآمد بهازای هر کاربر (ARPU) در جهان روبهرو هستیم. هرچند این تصویر چند سال پیش تا حدی درست بود، اما امروز دیگر بازتابدهنده واقعیت این صنعت نیست. بازار مخابرات هند بهطور بیسروصدا از تمرکز صرف بر افزایش تعداد مشترکان فاصله گرفته و به سمت مدلی پایدارتر مبتنی بر رشد درآمد حرکت کرده است.
با وجود آنکه خدمات مخابراتی در هند همچنان مقرونبهصرفه هستند، این کشور دیگر ارزانترین بازار مخابراتی جهان به شمار نمیآید. بر اساس گزارش اخیر ICICI Securities، اکنون بنگلادش و مصر پایینترین تعرفههای پایه را ارائه میدهند. این تغییر نشان میدهد که مقرونبهصرفه بودن خدمات در هند بیش از آنکه حاصل تهاجم قیمتی باشد، نتیجه مقیاس بازار است.
دوره قیمتگذاری بسیار پایین، به پشتوانه مقیاس عظیم بازار هند شکل گرفت. جمعیت بیش از ۱.۴ میلیارد نفری این کشور، صرفههای مقیاس چشمگیری ایجاد کرد و به اپراتورها امکان داد با تأمینکنندگان تجهیزات شبکه با قدرت چانهزنی بالا مذاکره کنند و هزینههای سرمایهای را کاهش دهند. همزمان، حضور فروشندگان چینی مانند هواوی و ZTE رقابت قیمتی در تجهیزات شبکه را تشدید کرد و هزینه پیادهسازی شبکه را برای اپراتورهای هندی بهطور قابلتوجهی پایین آورد.
با این حال، تمرکز افراطی بر رشد تعداد مشترکان به بهای سودآوری تمام شد. سالها اپراتورها افزایش تعداد کاربران را در اولویت قرار دادند که نتیجه آن شکلگیری پایگاههای کاربری متورم با شمار زیادی مشترک غیرفعال یا کمارزش بود.
این روند پس از موجی از یکپارچگی که در پی رقابت شدید ناشی از ورود Reliance Jio در سال ۲۰۱۶ آغاز شد، تغییر کرد. این یکپارچگی تعداد ارائهدهندگان خدمات را در هر دایره مخابراتی از ۱۰ تا ۱۲ شرکت به سه یا چهار بازیگر کاهش داد و رفتار صنعت را بهطور بنیادین دگرگون ساخت.
کاهش رقابت به اپراتورهای باقیمانده اجازه داد مشترکان غیرفعال را کنار بگذارند. برای نمونه، در مارس ۲۰۱۹ و همزمان با معرفی طرح حداقل شارژ، اپراتورها در یک ماه تا ۲۲ میلیون مشترک را از دست دادند تا کاربران کمدرآمد را حذف کنند.
همزمان با کنار گذاشتن مشترکان کمارزش، تمرکز اپراتورها بر تجربه مشتری برای حفظ کاربران باارزش افزایش یافت؛ تغییری آشکار نسبت به رویکرد پیشین که صرفاً بر افزودن هرچه بیشتر مشترک متمرکز بود.
با کاهش تعداد بازیگران، امکان افزایش تعرفهها فراهم شد و ARPU رشد کرد. طی پنج سال گذشته، اپراتورها سه بار تعرفهها را افزایش دادهاند (دسامبر ۲۰۱۹، نوامبر ۲۰۲۱ و ژوئیه ۲۰۲۴). راهاندازی خدمات 5G در سال ۲۰۲۲ نیز به این روند کمک کرد.
مسیر ARPU این تغییر را بهخوبی نشان میدهد. پنج سال پیش، Airtel در پایان سپتامبر ۲۰۲۰ ARPU معادل ۱۶۲ روپیه (۱.۷۷ دلار) گزارش کرد. بر اساس نتایج سهماهه سپتامبر ۲۰۲۵، این عدد به ۲۵۶ روپیه (۲.۸۱ دلار) رسیده است. در مقابل، حدود ده سال پیش ARPU این شرکت در سپتامبر ۲۰۱۵ برابر با ۱۹۳ روپیه (۲.۱۱ دلار) بود. پس از عرضه خدمات 4G توسط Reliance Jio در سال ۲۰۱۶ ــ که ابتدا شش ماه رایگان و سپس با نرخهای بسیار پایین ارائه شد ــ ARPU کاهش یافت. دوره ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۰ به یکپارچگی گسترده بازار انجامید و پس از آن بود که اپراتورها دوباره قدرت قیمتگذاری را به دست آوردند.
در ادامه، اوایل امسال اپراتورها طرحهای پیشپرداخت ارزانقیمت را حذف کردند و مزایای سرویسهای OTT را به بستههای گرانتر منتقل کردند تا درآمدزایی را بهبود دهند. اکنون انتظار میرود با آمادهسازی Reliance Jio برای عرضه اولیه سهام در نیمه نخست ۲۰۲۶، دور دیگری از افزایش تعرفهها در راه باشد.
بر اساس گزارش تحلیلی مورگان استنلی به نقل از Economic Times، انتظار میرود در سال ۲۰۲۶ افزایش تعرفهای حدود ۱۶ تا ۲۰ درصد در بستههای 4G و 5G (پیشپرداخت و پسپرداخت) اعمال شود که میتواند رشد قابلتوجه ARPU را در سال مالی ۲۰۲۷ به دنبال داشته باشد. این گزارش ARPU را تا سال مالی ۲۰۳۲ بین ۳۷۰ تا ۳۹۰ روپیه (۴.۰۹ تا ۴.۳۱ دلار) برآورد میکند که نشاندهنده افزایش معنادار تعرفهها در سالهای آینده است.
آنچه اغلب نادیده گرفته میشود، تحول بازار مخابرات هند از جنگ قیمتی به قدرت قیمتگذاری و از تمرکز بر مقیاس به بازدهی پایدار است. با احتمال افزایش دوباره تعرفهها و پایان قطعی دوره رقابت شدید، بازاری که تحت سلطه دو اپراتور بزرگ خصوصی قرار دارد، چشمانداز مناسبی برای رشد سالم ARPU در سالهای پیش رو دارد.