مارک زاکربرگ، مدیرعامل متا، حدود دو هفته پیش با انتشار پستی در شبکه اجتماعی Threads از راهاندازی «Meta Compute» خبر داد؛ ابتکاری جدید در سطح عالی سازمان که تحت هدایت ارشدترین مدیران شرکت فعالیت خواهد کرد. او با این اعلام، بار دیگر تعهد متا به تبدیلشدن به یک غول زیرساخت هوش مصنوعی را برجسته کرد و نشان داد که این شرکت قصد ندارد در رقابت ساخت مراکز داده و ظرفیت پردازشی، صرفاً یک بازیگر درجهدوم باشد.
این سازمان جدید با هدف تأمین مقادیر عظیمی از توان محاسباتی طراحی شده است؛ ظرفیتی که با واحد گیگاوات سنجیده میشود و هر گیگاوات آن میتواند برق صدها هزار خانه را تأمین کند. این توان پردازشی برای جاهطلبی متا در ساخت مدلهای هوش مصنوعی پیشرفتهای که به «ابرهوش» (Superintelligence) منتهی میشوند، ضروری تلقی میشود.
زاکربرگ در اینباره نوشت: «متا قصد دارد در این دهه دهها گیگاوات و در بلندمدت صدها گیگاوات یا حتی بیشتر بسازد. نحوه مهندسی، سرمایهگذاری و مشارکت ما برای ایجاد این زیرساخت، به یک مزیت راهبردی تبدیل خواهد شد.»
بر اساس ساختار جدید، سانتوش جاناردان، مدیر باسابقه متا، همچنان مسئول معماری فنی، نرمافزار، تراشههای سفارشی و عملیات روزمره ساخت و بهرهبرداری از شبکه گسترده مراکز داده این شرکت خواهد بود. در مقابل، دنیل گراس، یکی از چهرههای شاخص جذبشده در حوزه هوش مصنوعی که پیشتر از بنیانگذاران Safe Superintelligence همراه با ایلیا ساتسکِوِر (دانشمند ارشد سابق OpenAI) بوده، هدایت گروهی تازه را بر عهده میگیرد که بر برنامهریزی بلندمدت تمرکز دارد؛ از برآورد نیازهای محاسباتی سالهای آینده گرفته تا محل احداث مراکز داده، تأمین تراشهها و انرژی و مدلسازی اثرات تجاری این سرمایهگذاریها.
زاکربرگ همچنین از انتصاب دینا پاول مککورمیک بهعنوان رئیس و نایبرئیس هیئتمدیره متا خبر داد؛ مدیری که مأموریتش توسعه همکاری با دولتها برای تأمین مالی و استقرار مراکز داده در سراسر جهان است. او پیشتر معاون مشاور امنیت ملی آمریکا در دولت دونالد ترامپ بوده است.
تصور فزاینده عقبماندن متا
برای برخی تحلیلگران و ناظران متا، اعلام رسمی Meta Compute تا حدی عجیب به نظر میرسید. متا هماکنون نیز یکی از بزرگترین بازیگران زیرساخت هوش مصنوعی است. حدود یک سال از آغاز ساخت سایت «Hyperion» میگذرد؛ پردیسی چهار میلیون فوتمربعی در شمالشرق لوئیزیانا که زاکربرگ آن را از نظر وسعت با بخشهایی از منهتن مقایسه کرده بود. این پرسش مطرح شد که چرا متا نیاز دارد سازمانی جدید برای کاری ایجاد کند که ظاهراً در مقیاسی تاریخی در حال انجام آن است.
پاتریک مورهد، بنیانگذار و تحلیلگر ارشد Moor Insights and Strategy، این اقدام را در ابتدا «گیجکننده» توصیف کرد و گفت پیام اصلی آن بیشتر برای سرمایهگذاران و کارکنان است؛ پیامی که نشان میدهد متا همچنان رقیبی جدی در کنار شرکتهایی مانند مایکروسافت، گوگل، اوراکل، OpenAI و xAI محسوب میشود.
ریک پدرسون از Bow River Capital نیز معتقد است این اعلامیه پاسخی به این تصور فزاینده است که متا در رقابت هوش مصنوعی از گوگل و OpenAI عقب افتاده است. به گفته او، متا سال گذشته بیش از ۷۰ میلیارد دلار برای زیرساخت AI هزینه کرده و قصد دارد در دو سال آینده حدود ۶۰۰ میلیارد دلار دیگر نیز سرمایهگذاری کند؛ با این حال، رقبایی مانند گوگل و OpenAI نیز دستکم در همین سطح هزینه میکنند.
زیرساخت بهعنوان سبد سرمایهگذاری
برخی کارشناسان از این رویکرد شگفتزده نشدهاند. لین دیلگ، رئیس سابق سیاستگذاری زیرساخت در OpenAI، میگوید متا دیگر به مراکز داده، GPUها، قراردادهای برق و تراشههای سفارشی صرفاً بهعنوان هزینه نگاه نمیکند، بلکه آنها را داراییهای راهبردی میداند؛ رویکردی شبیه به یک سرمایه گذار بزرگ تا یک شرکت فناوری صرف.
در این چارچوب، انتخاب دنیل گراس منطقی به نظر میرسد. تجربه او در ساخت پلتفرمهای AI-native و پروژههایی مانند Andromeda Cluster (کلاستری متشکل از بیش از ۴۰۰۰ GPU) نشان میدهد متا بهدنبال پوشش ریسک نوسانات بازار انرژی و سختافزار و ریسکهای بلندمدت متأثر از زنجیره تأمین و ژئوپلیتیک است.
به گفته اومش پادوال، سرمایهگذار و عضو هیئتمدیره، حضور دینا پاول مککورمیک نیز برای پیشبرد تأمین مالی پروژههای عظیم مراکز داده و اخذ مجوزهای دولتی نقشی کلیدی دارد؛ چراکه هایپراسکیلرها (Hyperscalers) اکنون بیش از هر چیز با چالش دسترسی به برق مواجهاند.
انتقادها از مدل پرهزینه متا
با این حال، همه از این مسیر حمایت نمیکنند. مایکل بَری، سرمایهگذار مشهور، در واکنشی نوشت که متا با این رویکرد «بازده سرمایه» (ROIC) خود را به خطر میاندازد و به سمت مدلی شبیه شرکتهای خدماتی حرکت میکند. او معتقد است سرمایهگذاریهای گیگاواتی میتواند سودآوری متا را تحت فشار قرار دهد.
با وجود این انتقادها، واقعیت آن است که متا پیشتر دهها میلیارد دلار در مراکز داده هوش مصنوعی سرمایهگذاری کرده و تعهد خود به هزینهکرد صدها میلیارد دلار دیگر را نیز اعلام کرده است؛ نشانهای که میگوید این قطار از مدتها قبل به راه افتاده است.